Laatst las ik een artikel in Runners over de invloed van sport op de hersenen, met de inzichten van sportarts Dr. Tiana Woolridge. Het onderwerp is op zich niet nieuw, maar het artikel biedt opnieuw interessante inzichten. De kern van het stuk: bewegen is niet alleen goed voor je conditie, het verandert letterlijk hoe je brein werkt. En wat opvalt is dat zwemmen daarin een rol krijgt naast hardlopen.
Cardio verbetert geheugen
Het artikel verwijst naar een meta-analyse uit 2025 in het British Journal of Sports Medicine, waaruit blijkt dat zelfs lichte tot matige inspanning, minder dan dertig minuten en twee keer per week, binnen één tot drie maanden al meetbare verbeteringen oplevert in geheugen, focus en besluitvorming. Nog opvallender is een studie die bijna negentigduizend volwassenen gedurende gemiddeld 4,5 jaar volgde: slechts 35 minuten matig tot intensief bewegen per week verlaagde het risico op dementie met 41 procent. Waar Runners logischerwijs vooral hardlopen als voorbeeld gebruikt, is het interessant dat het artikel ook onderscheid maakt in wat voor type training het beste werkt voor welk hersenvoordeel. Neuroloog Emerlee Timmerman noemt aerobe training de beste keuze voor geheugen en cognitieve functies, en het aangehaalde onderzoek uit 2025 bevestigt dat beeld met zwemmen als expliciet voorbeeld van cardio die het geheugen verbetert. Krachttraining blijkt vooral te helpen bij impulsbeheersing, terwijl mind-body oefeningen zoals yoga zelfs de hippocampus vergroten, het hersengebied dat cruciaal is voor leren en geheugen.
Lees ook: Nieuw onderzoek geeft meer duidelijkheid over effecten bewegen op depressie en angst
Wat gebeurt er in je hersenen?
Al dat effect zit hem in een chemisch proces dat sporten in gang zet. Het brein maakt onder meer BDNF aan, een eiwit dat de aanmaak van nieuwe bloedvaten en hersencellen stimuleert. Daarnaast wordt beweging in verband gebracht met minder ontstekingen in de hersenen en met bescherming van hersencellen tegen schade. Ook neurotransmitters als dopamine en serotonine, die een rol spelen bij stemming en motivatie, nemen toe. Op de langere termijn kan dat volgens Woolridge zelfs de structuur van de hersenen veranderen: hersenscans laten zien dat mensen die regelmatig sporten steviger en gezonder hersenweefsel hebben.
Zwemmen!
Zwemmen wordt in het artikel expliciet genoemd als voorbeeld van cardio die het geheugen verbetert, naast hardlopen. De voordelen van beweging gelden op elke leeftijd, maar vooral bij mensen die later in het leven beginnen zijn de verbeteringen vaak het grootst. Daarbij verwijst Runners naar onderzoek dat benadrukt dat consistentie belangrijker is dan intensiteit, en dat een paar keer per week een half uur al voldoende is. Tot slot noemt het artikel nog een studie uit Finland onder 1.200 oudere volwassenen, waarbij beweging gecombineerd met gezonde voeding, brain training en monitoring van hartgezondheid tot 25 procent cognitieve verbetering leidde binnen twee jaar. Het bevestigt nog maar eens dat zwemmen als vaste routine méér oplevert dan alleen conditie.