We bewegen met zijn allen structureel te weinig. Volgens onderzoek van het RIVM is dat probleem vooral groot onder jongeren tussen de 12 en 17 jaar. Geen goede ontwikkeling, want sporten is essentieel voor zowel fysieke als mentale gezondheid. Tijd voor actie dus. Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport start daarom een pilot om te onderzoeken of invoering van een landelijke sportpas voor jongeren werkt. In Fryslân liep echter al sinds juli 2024 een werkend model: Gratis Aktyf Waadhoeke.
Eén van de grootste mondiale gezondheidsrisico’s
Bewegingsarmoede is een groeiend probleem in alle lagen van de bevolking. De World Health Organization noemt onvoldoende bewegen zelfs één van de grootste mondiale gezondheidsrisico’s. Veranderingen in leefstijl en dagelijkse routines spelen daarin een belangrijke rol. Zo bewegen jongeren minder in het dagelijks leven en fietsen ze steeds minder naar school, mede door de opkomst van elektrische fietsen en, meer recent, fatbikes. Daarnaast vormen de kosten voor sport voor veel jongeren een drempel, terwijl juist sporten aantoonbaar bijdraagt aan zowel fysieke gezondheid, sociale verbinding als mentaal welzijn. Hoe krijg je jongeren dan toch in beweging? We spraken met Jan Willem van Beem, coördinator van Gratis Aktyf Waadhoeke, en Jorick de Haan, clubondersteuner bij Sport Fryslân, over Gratis Aktyf Waadhoeke en de verwachtingen voor de landelijke pilot.
Gratis Aktyf Waadhoeke
In juli 2024 startte de gemeente Waadhoeke met Gratis Aktyf Waadhoeke: het project dat jongeren laagdrempelig moet stimuleren om te sporten en culturele activiteiten te ondernemen. De aanleiding was duidelijk. Jan Willem vertelt: “We zien dat steeds meer jongeren niet lekker in hun vel zitten. Sporten en samen iets doen kan bijdragen aan een stabieler sociaal netwerk, meer veerkracht en een betere gezondheid. Dat werkt preventief en kan voorkomen dat jongeren uiteindelijk in zorgtrajecten terechtkomen.” Maar een belangrijke drempel is geld. Daarom kregen alle jongeren van 12 tot en met 16 jaar een sport- en cultuurtegoed van 200 euro. “In totaal ging het om 2.615 jongeren. Inmiddels maken zo’n duizend jongeren actief gebruik van het tegoed,” vertelt Jorick. “Ons streven is om uiteindelijk 80 procent van de jongeren te bereiken. Het tegoed kan worden ingezet als rittenkaart, voor losse activiteiten of voor een jaarcontributie. Daarnaast is er een soort snuffelaanbod, speciaal voor jongeren die nog niet weten wat ze leuk vinden. Grote winst is dat 130 jongeren van de deelnemers voorheen helemaal niet aan sport en/of cultuur deden.” Dat het initiatief jongeren in beweging brengt, lijkt duidelijk. Wat de effecten zijn op de langere termijn, moet nog blijken. Jorick vult aan: “In de zomer van 2027 onderzoeken we samen met het ministerie van VWS wat het effect is, onder andere door de deelname te koppelen aan bredere cijfers, zoals die uit de jeugdzorg. Pas dan kunnen we echt zeggen wat het oplevert.”
Lees ook: Zwembaden als belangrijke schakel in de aanpak van overgewicht bij de jeugd
Landelijke pilot
De lokale aanpak in Waadhoeke bleef niet onopgemerkt. Het initiatief trok de aandacht van politiek Den Haag en leidde tot betrokkenheid van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. “Het ministerie onderzoekt de mogelijkheden van een landelijke sportpas. Naast Waadhoeke doen nu ook Dordrecht en Heerlen mee aan de pilot, bewust gekozen vanwege de verschillen in schaalgrootte, stedelijkheid en sportaanbod,” vertelt Jan Willem. Voor Waadhoeke betekent dit een uitbreiding en verlenging van het initiatief. “Waar we met Gratis Aktyf Waadhoeke ons in eerste instantie richtten op jongeren van 12 tot en met 16 jaar, richt de pilot van VWS zich op jongeren van 17 tot en met 23 jaar. Zij krijgen een sportpas met een tegoed van 300 euro, te besteden aan sportactiviteiten. Jongeren uit de eerdere doelgroep ontvangen daarnaast 100 euro extra tegoed. Waadhoeke voegt cultuur toe aan de pilot van VWS. Ook is er instroom voor de 12 en 13-jarigen met een tegoed van 200 euro voor sport en cultuur,” legt Jorick uit. De pilot ging van start op 1 januari 2026 en loopt tot 1 juli 2027. De resultaten moeten inzicht geven in de vraag of een sportpas daadwerkelijk helpt om meer jongeren structureel in beweging te krijgen.
Lees het gehele interview met Jan Willem van Beem en Jorick de Haan in ZwembadBranche #102
advertentie
