Zwemmen is een prettige manier om te bewegen. Ook voor mensen met een visuele beperking. Maar is het wel toegankelijk genoeg? Het rapport Onbeperkt zwemmen van het Mulier Instituut brengt de ervaringen van zwemmers met een visuele beperking in kaart. Daarbij is gekeken naar fysieke, sociale, digitale en financiële toegankelijkheid, die samen bepalen in hoeverre mensen met een visuele beperking gebruik kunnen maken van zwembaden. Dit biedt inzicht in de betekenis van zwemmen, de ervaren belemmeringen en mogelijke verbeteringen in de toegankelijkheid van zwembaden. Daarmee geeft het rapport een waardevolle indruk van hoe zwemmen voor deze doelgroep wordt beleefd en – nog belangrijker – hoe het beter kan.
Betekenis en motivatie van zwemmen
Zwemmen geeft de meeste geïnterviewden een gevoel van vrijheid en zelfstandigheid. De deelnemers aan het onderzoek zwemmen ter ontspanning, voor hun gezondheid of omdat het gezellig is. In het water voelen zij zich minder afhankelijk van anderen. Tegelijkertijd blijkt dat het niet altijd gemakkelijk is om te gaan zwemmen, terwijl dat wel het uitgangspunt zou moeten zijn. Het VN-verdrag Handicap, dat Nederland in 2016 heeft bekrachtigd, vormt een belangrijk kader voor de toegankelijkheid en participatie van mensen met een beperking, ook in sport en recreatie. Specifieke wetgeving voor de toegankelijkheid van sportaccommodaties ontbreekt echter en bestaande normen zijn vaak niet verplicht. Zoals bijvoorbeeld de NEN 9120 voor toegankelijkheid van gebouwen, artikel 1 van de Grondwet (gelijke behandeling) en andere landelijke programma’s en strategieën. De Richtlijnen Toegankelijkheid Indoor Sportaccommodaties bieden daarnaast praktische handvatten om sportaccommodaties toegankelijk te ontwerpen, maar zijn ook niet verplicht. Hierdoor is de toepassing ervan in de praktijk vaak vrijblijvend.
Onderweg naar het zwembad
De ervaringen van deelnemers laten zien dat de toegankelijkheid van zwemmen al begint bij het bereiken van het zwembad. Een deel van de zwemmers reist zelfstandig, bijvoorbeeld lopend of met een hulpmiddel zoals een taststok of geleidehond. Andere zwemmers zijn afhankelijk van een partner, vriend, het openbaar vervoer of voorzieningen zoals de regiotaxi. Deze afhankelijkheid kan invloed hebben op hoe vaak en hoe gemakkelijk iemand gaat zwemmen. Spontane zwembezoeken zijn daardoor niet altijd mogelijk. Daarnaast worden factoren zoals afstand, de inrichting van de openbare ruimte en de aanwezigheid van oriëntatiepunten genoemd als bepalend voor de mogelijkheid om zelfstandig te reizen.
Lees ook: Zwemmen met een visuele beperking: ‘Vooral sociale toegankelijkheid belangrijk’
Ervaringen in het zwembad
Eenmaal in het zwembad geven geïnterviewden aan dat het soms lastig is om te navigeren in het gebouw, vooral bij een eerste bezoek. Grote open ruimtes zonder duidelijke oriëntatiepunten kunnen het moeilijk maken om bijvoorbeeld kleedkamers, douches of het bassin te vinden. Daarnaast worden knelpunten genoemd zoals het vinden en gebruiken van kluisjes, beperkte contrasten in kleurgebruik en het ontbreken van duidelijke geleidelijnen of markeringen. Ook ervaren sommige zwemmers problemen met het meenemen van hun geleidehond: bij sommige zwembaden mag deze niet mee naar binnen of is er veel inspanning nodig om dit toch geregeld te krijgen. Verder geven zij aan dat de houding en kennis van personeel, bijvoorbeeld bij het wegwijs maken in het zwembad, in grote mate kunnen bijdragen aan de toegankelijkheid. Soms weten medewerkers niet goed hoe zij ondersteuning kunnen bieden, terwijl dit in andere gevallen juist heel positief wordt ervaren. Naast de fysieke en sociale aspecten spelen ook digitale en praktische factoren een rol. Deelnemers geven aan dat websites en online formulieren niet altijd goed toegankelijk zijn, wat het lastig kan maken om informatie te vinden of bijvoorbeeld een abonnement aan te vragen.
Ervaringen in het water
In het water zelf ervaren deelnemers eveneens uitdagingen. Zo wordt genoemd dat het moeilijk kan zijn om binnen een baan te blijven zwemmen, te bepalen waar de kant van het bad is en andere zwemmers tijdig op te merken. Lijnen op de bodem van het zwembad kunnen slechtziende zwemmers helpen met navigeren, maar hebben niet altijd voldoende contrast met de rest van de bodem. Ook factoren zoals onvoldoende contrast en drukte in het bad spelen hierbij een rol. Daarnaast geven deelnemers aan dat andere zwemmers invloed hebben op de ervaren veiligheid en overzichtelijkheid. Zo kunnen zwemmers zonder visuele beperking een belemmering vormen wanneer zij niet tijdig worden opgemerkt, wat kan leiden tot botsingen. Verschillen in snelheid en onverwachte bewegingen dragen hieraan bij. Dit kan ertoe leiden dat zwemmen minder ontspannen verloopt en extra concentratie vraagt.
Richting een inclusiever zwembad
Om zwembaden beter toegankelijk te maken voor mensen met een visuele beperking, doet het Mulier Instituut een aantal aanbevelingen:
- Het verbeteren van de toegankelijkheid en vindbaarheid van informatie. Het aanpassen van de fysieke omgeving, met aandacht voor oriëntatie, contrast en voorzieningen zoals kluisjes.
- Het verbeteren van navigatie in het water, bijvoorbeeld met duidelijke lijnen en markeringen.
- Het trainen van personeel en vergroten van bewustzijn.
- Het betrekken van ervaringsdeskundigen bij ontwerp en evaluatie, bijvoorbeeld door mensen met een visuele beperking al in een vroeg stadium mee te laten denken over (ver)bouwplannen.
- Het delen van kennis en ervaringen tussen zwembaden.
- Het structureel verankeren van toegankelijkheid in beleid en uitvoering, en het verkennen van wettelijke borging.
Samenhang
Hoewel in het rapport ook wordt aangegeven dat het een onderzoek betreft van 18 interviews, wordt benadrukt dat deze ervaringen wel een indruk geven van hoe zwemmen voor mensen met een visuele beperking wordt ervaren. Daarnaast biedt het ook inzichten in verbeterpunten. Waarbij het Mulier Institut onderstreept dat de toegankelijkheid van zwembaden voor mensen met een visuele beperking om meer vraagt dan incidentele aanpassingen. Het vereist een samenhangende aanpak waarin fysieke, sociale en organisatorische factoren gezamenlijk worden meegenomen. Pas wanneer deze elementen in balans zijn, kan sprake zijn van een werkelijk inclusieve zwemomgeving waarin iedereen zelfstandig en met vertrouwen gebruik kan maken van de voorzieningen.
Lees hier het rapport Onbeperkt zwemmen van het Mulier Instituut.
advertentie
