Vroeger kon je urenlang opgaan in je eigen wereld. Met water spelen, eindeloos springen in plassen, en alles zonder plan of doel. Maar ergens onderweg maakten die momenten plaats voor Excel-sheets, protocollen en deadlines. In een samenleving waarin efficiëntie, prestaties en controle centraal staan, raakt speelsheid al snel naar de achtergrond. Jaap Verhagen gaat het aan het hart en hij schreef er een boek over. In De kracht van de speelse geest vertelt hij over hoe we onze speelsheid langzaam kwijtraken. Zonde vindt Jaap dat. “Spelen is geen luxe of kinderachtig tijdverdrijf, het is een fundamentele menselijke behoefte.” We spraken met hem over de filosofie en psychologie achter spel – en waarom spel ook voor de zwembadbranche zo relevant is.
Efficiëntiegericht systeem
n zijn werk als intern begeleider op een basisschool viel het Jaap steeds vaker op: alles moet vastgelegd worden. “Er is een enorme focus op regels, protocollen en verantwoorden, zonder dat we stilstaan bij de vraag of het echt bijdraagt,” zegt hij. Dat ziet hij niet alleen in het onderwijs terug, maar ook in andere sectoren. Volgens Jaap en vele anderen met hem leven we in een sterk efficiëntiegericht systeem. “We moeten presteren, voldoen aan verwachtingen en zoveel mogelijk rendement behalen. Dat denken sijpelt overal doorheen.” Het gevolg? Overbelasting, stress en steeds meer burn-outklachten. “We zijn het spelen verleerd. En juist dat breekt ons op.”
Spel als levenslange behoefte
Spel wordt vaak gezien als iets voor kinderen. Iets wat vanzelf verdwijnt zodra we ‘serieus’ worden. Maar die gedachte klopt niet, stelt Jaap. “Spelen is geen fase, het is een levenslange behoefte. Spelen is de basis van wie we zijn en werkt verbindend.” Spel kan overal ontstaan: tijdens een gesprek, tijdens het sporten, in samenwerking. “Het gaat om momenten waarop je even loskomt van moeten en controle. En juist daar zit de kracht, want wie speelt, staat open, durft te experimenteren en voelt zich meer verbonden.” Jaap laat zich graag inspireren door andere auteurs die spel en creativiteit niet zien als tegenhanger van volwassenheid, maar juist als een manier om met de complexiteit en obstakels van het leven om te gaan. Dat idee wordt mooi samengevat in een zin die hij ooit las: ‘Spelen is de vrijwillige poging om onnodige obstakels te overwinnen. Als je het leven zo bekijkt, wordt elk obstakel onderdeel van het spel’. “Die gedachte helpt om obstakels anders te zien. Niet alleen als iets lastigs, maar ook als iets wat het leven spannend, speels en uitdagend maakt.”
Lees ook: Burn-out een generatiekwaal? Het zegt iets over hoe we nu werken
Verwondering en creativiteit
We hebben onszelf volgens Jaap wijsgemaakt dat serieus zijn gelijkstaat aan volwassen zijn. “Dat gebeurt al bij kinderen op school. Als kind worden we steeds verder in een systeem geplaatst waarin het hoofd belangrijker wordt dan het lijf. Stilzitten, luisteren, presteren. Spel raakt op de achtergrond. “Maar wij zijn ons lichaam, er is geen scheiding tussen lichaam en geest. Spel is juist vrijheid. Vrijheid van altijd maar nuttig of productief moeten zijn. Het geeft betekenis aan wat je doet. Het nodigt uit tot verwondering, experimenteren en creativiteit.” Psychologisch gezien vergroot spel bovendien onze veerkracht. “Als we niet spelen, raakt ons systeem uit balans. Stress en uitval liggen dan op de loer. Maar een werkelijk speelse geest, kent geen stress.”
Lees het gehele interview met Jaap Verhagen in ZwembadBranche #102
advertentie
