Sport komt in vrijwel elk nieuw collegeprogramma terug, net als in 2022. Dat blijkt uit de vijfde editie van een onderzoeksreeks die het Mulier Instituut sinds 2010 na elke gemeenteraadsverkiezing uitvoert. De belangstelling is stabiel, maar verandert wel van karakter: gemeenten verbinden sport nadrukkelijker aan gezondheid, preventie en leefbaarheid. Ook het zwembad blijft in beeld, al gaat het gesprek minder over de energierekening en meer over verduurzaming. Lokaal is de aandacht er dus. En het Rijk?
Het zwembad in beeld
Het instituut doorzocht na de gemeenteraadsverkiezingen van dit voorjaar 330 collegeprogramma’s. Ruim een derde (36 procent) noemt het zwembad, tegenover 32 procent in 2022. Vooral gemeenten tot 70.000 inwoners besteden er relatief vaak aandacht aan, en dat is begrijpelijk: daar is één zwembad vaak dé voorziening van een hele regio. Vier jaar geleden stond de impact van de gestegen energieprijzen nog in meerdere collegeprogramma’s. Nu ligt de nadruk vaker op verduurzaming en een lange levensduur. Zo kiest een gemeente die nieuw bouwt bewust voor een duurzaam en modulair bad dat minder kwetsbaar is voor de energiemarkt en past bij de ambitie om in 2050 energieneutraal te zijn. De vraag is dus niet langer alleen hoe je kosten beheerst, maar hoe je iets bouwt dat over dertig jaar nog standhoudt. Tegelijk blijft de financiële druk voelbaar, omdat stijgende kosten en tarieven de binnensport in een aantal gemeenten parten spelen. Meerdere colleges zoeken het antwoord in multifunctioneel gebruik: sport gecombineerd met onderwijs, zorg en ontmoeting, mede om voorzieningen financieel houdbaar te houden.
Sport schuift op naar andere hoofdstukken
Gemeenten tussen 70.000 en 250.000 inwoners hebben juist vaker dan in 2022 een eigen sportparagraaf. Kleine gemeenten wijden daarentegen minder vaak een aparte paragraaf aan sport. Onder de 25.000 inwoners daalde dat aandeel van 66 naar 55 procent. Maar sport verdwijnt niet in deze kleine gemeenten, want vrijwel elk programma noemt het. Het verhuist alleen naar hoofdstukken over gezondheid, het sociaal domein en leefbaarheid. Daar krijgt het ook een andere lading. Sport en bewegen worden niet alleen gekoppeld aan fysieke gezondheid, maar steeds vaker aan mentale weerbaarheid, het tegengaan van eenzaamheid en kansengelijkheid. In kleine kernen staat bovendien het behoud van faciliteiten centraal. Wie over een zwembad in gesprek gaat, klopt dus beter niet alleen bij de sportwethouder aan, maar ook bij de portefeuillehouders van zorg, welzijn en jeugd. De onderzoekers zien daarnaast onbenutte kansen. Meerdere gemeenten zetten in op vroegsignalering, gezond opgroeien en de aanpak van overgewicht, zonder sport en bewegen daarbij te noemen. Juist daar kan een zwembad als laagdrempelige, veilige plek voor alle leeftijden laten zien wat het waard is.
Sportwet
Maar hoe stevig staat sport in Den Haag? Tijdens het debat over sportbeleid in september werd opgemerkt dat minister Sterk al de vierde bewindspersoon Sport is die ambitie toont voor een sportwet, maar dat die wet er nog steeds niet is. Per motie vroeg Kamerlid Mohammed Mohandis (PRO) de regering om begin 2027 met een concreet tijdpad te komen, inclusief het moment waarop het wetsvoorstel wordt ingediend, en de minister zegde toe die planning in haar brief van begin 2027 op te nemen. In een eerdere Kamerbrief schreef ze dat zo’n wet in ieder geval moet vastleggen dat gemeenten en Rijk verantwoordelijk zijn voor sport- en beweegbeleid. Tevens constateerde ze dat tijdelijke regelingen gemeenten en het veld niet de planningszekerheid geven die nodig is voor investeringen op lange termijn. Voor zwembaden, die decennia mee moeten, is juist die zekerheid cruciaal. Plenaire verslagen +4
Bijzaak
Ook buiten de Kamer klinkt de roep om een wettelijke basis. NOC*NSF en de Vereniging Sport en Gemeenten pleiten al langer voor een sportwet, en onlangs schreef Jan Dirk van der Zee, die in december afscheid neemt bij de KNVB, een kritische column over de plek van sport in Den Haag. Volgens hem wordt sport landelijk nog te vaak behandeld als bijzaak naast belasting, zorg en stikstof, en mogen de kansen van kinderen niet afhangen van wie er toevallig minister is. Hij wijst op Noorwegen, waar overheid, gemeenten en verenigingen hebben afgesproken dat ieder kind aan minstens één club of activiteit kan meedoen, en sluit zich aan bij de roep om een Sport- en Beweegwet. Daarnaast wil hij accommodaties overdag beter benutten, door basisschoolkinderen een vaste dag per week les te geven op een sportpark. Dat past naadloos bij de multifunctionele lijn die het Mulier Instituut in de collegeprogramma’s ziet.
Twee snelheden
Leg het rapport naast het debat in Den Haag en er ontstaat een beeld van twee snelheden. Lokaal blijft sport stevig in beeld en verbinden gemeenten het steeds nadrukkelijker aan gezondheid en leefbaarheid, tegelijkertijd wijst het Mulier Instituut er ook op dat eind dit jaar het Sportakkoord afloopt en gemeenten vanaf 2027 de Brede Regeling Combinatiefuncties niet meer mogen inzetten voor vakleerkrachten bewegingsonderwijs. De minister kondigde eind oktober wel aan tijdelijke afspraken te willen omzetten in structurele plannen, maar vooralsnog blijft het bij voornemens. Een vaste landelijke basis ontbreekt dus nog. Zolang die er niet is, blijft het zwembad afhankelijk van de keuzes die elk college opnieuw maakt.
Gebaseerd op: Mulier Instituut, Sport en bewegen in collegeprogramma’s 2026-2030; column Jan Dirk van der Zee en bronnen Tweede Kamer.
advertentie
